Historia psa księcia Jerzego II z Brzegu/

Historia psa księcia Jerzego II z Brzegu/

Historia psa księcia Jerzego II z Brzegu
Na niewielkim wzniesieniu, przed budynkiem sanatorium Pionier w Parku Zdrojowym, stoi rzeźba psa. Pewno niejedna osoba zastanawiała się, co robi wizerunek doga w parku, w dodatku w miejscowości uzdrowiskowej. To skomplikowana historia, ale warto ją poznać, bo potrafi wzruszyć nawet kamień. Od niedawna stoi przez rzeźbą tablica przedstawiająca dzieje zarówno zwierzęcia, jak i rzeźby. Treść tablicy informacyjnej opracowała prezes Towarzystwa Miłośników Szczawna-Zdroju Iwona Czech.
Po raz pierwszy rzeźba psa z Brzegu wzmiankowana była przez śląskiego kronikarza Friedricha Lucae w publikacji z roku 1689 roku. Jerzy II książę legnicko-brzeski panujący w latach 1547-1586 był miłośnikiem zwierząt, prowadził w swoich majątkach hodowlę m.in. ogierów arabskich, był także znanym hodowcą psów myśliwskich. Sam chętnie oddawał się pasji polowania z psami. Posiadał też książę jednego wybranego doga, którego hodował od szczeniaka. lecz ich wzajemne przywiązanie znalazło finał w przekazanej przez kronikarzy smutnej opowieści. Po przedłużającej się nieobecności księcia pies tęsknił za swoim panem tak bardzo, że gdy ten pojawił się na dziedzińcu zamku, zwierzę, chcąc jak najszybciej znaleźć się przy swoim panu, wyskoczyło z okna i padło martwe u stóp swojego właściciela. Książę, wzruszony wiernością psa, polecił wykonać na wzór martwego zwierzęcia rzeźbę, która strzegła wejścia do książęcej komnaty przez następne dwieście lat. Autorem podobizny ulubieńca księcia wykonanej z piaskowca jest prawdopodobnie Michał Kramer, nadworny rzeźbiarz na zamku brzeskim za czasów Jerzego II. W połowie XVIII wieku ówczesny komendant Brzegu generał Heinrich Karl Ludwig von Hautcharmoy kazał zabrać psa do podarowanego mu przez króla majątku Wszechświęte koło Oleśnicy. Generał zginął w 1757 roku w bitwie pod Pragą podczas wojny siedmioletniej. Rzeźba stanęła wówczas przy jego nagrobku w kościele we Wszechświętym. Gdy w roku 1819 wnuk generała sprzedawał majątek, kazał zapewnić, że po jego śmierci pomnik psa nadal będzie stał przy marmurowym nagrobku generała von Hautcharmoy. Tak się też stało. Jednakże pomnik zwierzęcia w kościele nie jest rzeczą mile widzianą, dlatego z ulgą przyjęto decyzję zabrania rzeźby przez siostrzenicę zmarłego, panią von Kleist, do sąsiadującego ze Wszechświętym majątku. W jego pobliżu zakupił posiadłość Samuel August Zemplin, szczawieński lekarz uzdrowiskowy, który był koneserem i kolekcjonerem sztuki. Dowiedział się o zamiarze sprzedaży przez panią von Kleist rzeźby psa i kupił ją od niej w roku 1843. W tym samym roku nowy właściciel postawił ją w zabudowaniach belwederu (nieistniejące dziś) na Wzgórzu Wilhelma (dziś: Wzgórze Giedymina).
W XX wieku, około roku 1921, rzeźba przeniesiona została w okolice dzisiejszej restauracji Legenda w Parku Zdrojowym, gdzie stała na płycie z piaskowca ustawionej na półmetrowym piedestale. W latach 70. XX wieku wartość i wiek obiektu zbadał przebywający w Szczawnie-Zdroju historyk sztuki Jakub Pokora i wyraził pogląd, aby to wybitne dzieło, będące rzadkim przykładem renesansowej rzeźby animalistycznej, wróciło na swoje historyczne miejsce do Zamku w Brzegu. Po uzyskaniu wszelkich pozwoleń oryginał rzeźby trafił na swoje pierwotne miejsce i znajduje się w Muzeum Piastów Śląskich na terenie Zamku Piastów Śląskich w Brzegu. Kopia książęcego doga stoi na skwerze przy głównej promenadzie w Parku Zdrojowym im. Henryka Wieniawskiego.
Dwie pierwsze fotografie przedstawiają oryginalną rzeźbę psa – z roku 1947 i z końca lat 60. Była ona ulubionym miejscem pozowania do zdjęć – ileż to dzieciaków i dorosłych „dosiadało” psiaka nie przypuszczając nawet jak unikatowa i rzadka to rzeźba 🙂
tekst: Iwona Czech
zdjęcia ze zbiorów własnych oraz ze zbiorów Bogumiły Miciuk
7b. 1948 stefan nowak, e (2)20151030_074305
Zdjęcie WhatsApp 2024-12-04 o 07.26.22_bc390c41Zdjęcie WhatsApp 2024-12-04 o 07.26.22_20abc1dd