August Samuel Zemplin  (1784 – 1867) lekarz (pracował m.in. we Wrocławiu, Berlinie, Wałbrzychu) i przedsiębiorca.

Samuel August Zemplin – twórca uzdrowiska w Szczawnie-Zdroju ( daw. Salzbrunn)

Samuel August Zemplin (Zimpel) urodził się 30 kwietnia 1784 roku w Jaworze. Jego ojcem był Johann Samuel Zimpel, mistrz krawiecki, matką Dorothea Rosina z domu Kopisch. Rodzice Augusta, mimo niewielkich środków, dbali o wykształcenie swojego syna. W roku 1805 młodzieniec rozpoczął studia teologiczne w Halle a po opuszczeniu uczelni zatrudnił się, wedle powszechnego zwyczaju, jako nauczyciel domowy u dwóch znakomitych rodzin wałbrzyskich: bogatego kupca Treutlera i notariusza sądowego Sachse. Ponieważ do rodziny Treutlerów należała posiadłość „Lehngut” w Salzbrunn, August bywał tam często w latach 1807-1808 i zainteresował się miejscowymi wodami mineralnymi oraz ich zdrowotnymi właściwościami. W roku 1809 rozpoczął studia medyczne w Lipsku, które kontynuował na Uniwersytecie we Wrocławiu i zakończył w roku 1814.

Rok 1815 był bogaty w ważne dla Zemplina wydarzenia – zawarł związek małżeński z panią von Fehrenteil z domu Guttschreiber pochodzącą spod Oławy, otrzymał pozwolenie na zmianę nazwiska  z Zimpel na stare rodowe Zemplin i rozpoczął pracę jako lekarz w Wałbrzychu (daw. Waldenburg).

W tym samym roku  (1815), po kilku latach starań, Zemplin otrzymał od właściciela Salzbrunn, księcia Hansa Heinricha VI. von Hochberg-Fürstenstein, zgodę na to, by zaopiekować się szczawieńskimi zdrojami  i przyjeżdżającymi  doń chorymi.  Efektywna działalność Zemplina w Salzbrunn trwała ponad trzydzieści lat  a uzdrowisko w tym czasie zyskało opinię renomowanego kurortu o randze europejskiej. 

W pierwszych latach pracy w charakterze lekarza uzdrowiskowego Zemplin mieszkał w Wałbrzychu i codziennie dojeżdżał do Szczawna, natomiast miesiące poza sezonem spędzał we Wrocławiu. Jego późniejszym szczawieńskim lokum był nieistniejący dziś „Dom na Łące” („Wiesenhaus”), w którym mieszkał, urządził aptekę, zakład serwatkowy, pokoje dla kuracjuszy i gabinet lekarski. W swojej pracy zawodowej zajmował się nie tylko rozbudową niewielkiej, nikomu nieznanej wioski, ale  i rozpowszechnianiem wiedzy na temat jej walorów związanych z wodami leczniczymi. W roku 1817 ukazało się pierwsze wydanie publikacji pt. „Salzbrunn oder das schlesische Selterwasser”, autorstwa Augusta Zemplina, które wznawiane było jeszcze do lat 40. XIX wieku. Co roku też publikowane były przez Zemplina raporty sezonowe, jako dodatek poczytnych śląskich czasopism. Inne prace tego autora ukazywały się kolejno w latach: 1831 -„Kurze Beschreibungen von Salzbrunn in Schlesien“,1822 -„Salzbrunn und seine Mineralquellen“, 1833 „Brunnen-und Molkenanstalt zu Salzbrunn“, 1837 – „Brunnen- und Molkenanstalt Band II für Ärzte“, 1841 – „Brunnen- und Molkenanstalt zu Salzbrunn für die Brunnengäste“.

August Zemplin był za swoją działalność wielokrotnie doceniany i honorowany zarówno przez kuracjuszy, mieszkańców kurortu, właścicieli Salzbrunn, środowisko medyczne a także najwyższe władze państwowe. Już roku 1821 nadano mu tytuł Radcy Dworu, w roku 1832 otrzymał Order Orła Czerwonego IV Klasy, w roku 1836 uhonorowany został tytułem Tajnego Radcy Dworu, a w roku 1847 otrzymał Order Orła Czerwonego III klasy. W roku 1864, z okazji 50. rocznicy uzyskania dyplomu doktora, uhonorowano Zemplina Orderem Orła Czerwonego II klasy.

W roku 1849 Zemplin zakończył pracę lekarza uzdrowiskowego w Salzbrunn i przeniósł się do zakupionego wcześniej majątku rycerskiego w Wawrzeńczycach (Lorzendorf) w powiecie oławskim. W ostatnich latach życia Zemplin stracił wzrok. Zmarł 30 lipca 1867 roku w wyniku udaru mózgu.

Rozkwit Ober Salzbrunn (Szczawna-Zdroju) nastąpił po nadaniu Augustowi Samuelowi Zemplinowi tytułu lekarza uzdrowiskowego w roku 1815. August Zemplin, człowiek bardzo ambitny, ale też chętnie afiszujący się swym znaczeniem, jako osoby zaufanej samego księcia Pszczyńskiego rezydującego na pobliskim zamku Książ, wykorzystał wszystkie znane mu atuty Ober Salzbrunn, by przyczynić się do jego rozsławienia. Miał na tyle przenikliwości a także, używając współczesnych określeń, zdolności marketingowych, że upowszechniał atrakcje, którymi Szczawno mogłoby przyciągać i uzupełniał ich listę o nowe, tworzące się dopiero. Zemplinowi przypisywana jest inicjatywa zbudowania w 1818 roku malowniczej Wieży Anny, kompleksu rekreacyjnego Belweder (nieistniejącego już) na Wzgórzu Wilhelma (inne nazwy: Wzgórze Szpitalne, Wzgórze Tkaczy, Góra Parkowa, Wzgórze Gedymina), którego punkt widokowy wzorowany był na wieży bramnej w niemieckiej miejscowości Stendal. August Zemplin był inicjatorem zaadaptowania pięknych terenów zielonych, będących w bezpośrednim pobliżu ścisłego centrum rodzącego się kurortu. Do prac ogrodniczych zatrudniono firmę aż z odległej Legnicy. Zemplin był też osobą, której Salzbrunn zawdzięczał rozwój urbanistyczny. Pierwsze, nowoczesne i komfortowe zabudowania służące kuracjuszom wybudował w urokliwym miejscu, do którego prowadziła topolowa alejka. Na niewielkim wzniesieniu roztaczał się widok na dolinę Szczawnika i Chełmiec (szczyt o wysokości 851 m n.p.m., będący wzniesieniem Gór Wałbrzyskich w Sudetach Środkowych) i tam, wśród bujnej roślinności wybudowany został nieistniejący dziś obszerny dom nazwany zgodnie z charakterem otoczenia Topolowym Dworem (Pappelhof).

tekst: Iwona Czech (wykorzystanie tekstu w całości lub we fragmentach tylko za zgodą autora)